.: ادبيات عامه مردم ايزدشهر :.
 

چند ترانه محلي

در مورد پيشينه سرايش اشعار مازندراني كم و بيش مطالبي بيان گرديد.1  قديمي‌ترين و اصيلترين شعر مازندراني همان دوبيتي يا فهلويات مي‌باشند كه بيانگر آداب، رسوم، خلقيات، محذورات و محدوديت‌هاي اجتماعي عصر خود مي‌باشد كه در اين قالب شعري مردم براي بيان مفهوم و منظور خود از تشبيهات و استعارات ساده و ملموس استفاده مي‌كردند.

    كسي سراينده اين دوبيتي‌ها را نمي‌شناسد و اساس سرايندگان ترجمان دل و اميال خود را در قالب دو بيتي‌ها بيان مي‌كردند و قصد امضا در پاي شعرشان را نداشتند تا شهره‌ي خاص و عام شوند. كشاورزان هنگام كار در كشتزار براي كاستن سنگيني و سختي كار آواز مي‌خوانند. آوازهاي كتولي، طبري، طالبا، را زمزمه مي‌كنند يا دو بيتي‌هاي مختلف كيجا جان مي‌خوانند.

    پرداختن به عشق‌هاي مجازي و زميني به دليل محدوديت‌ شديد فرهنگي كه گاه با حوادثي تلخ و شيرين رو به رو مي‌شد، ترس از سرباز شدن و دور ماندن از خانواده، كه غالباً در جنگ‌هاي حكمرانان و سلاطين وقت، قرباني مي‌شدند و اشتياق شديد به وصل دلبر و ... از موضوعات شعر كيجاجان است.

    تركيبات و دو بيتي‌هاي فارسي بيانگر نوعي تأثيرپذيري از فرهنگ فارسي در ادبيات شفاهي مازندراي است.

مسلمونون دلم يك جايي بنده                   از آن خانه كه ايوانش بلنده

از آن خانه كه پشتش باغ داره                   از آن دختر كه چشم زاغ داره

                                  _______________

ســـركوه بلــــن آهو در آمــد                  دو دست بر جيب من ليمو درآمد

دو دست بر جيب من ليموي تازه                 رفيقـــون بخـريم سوغات نومزه

                                _______________

كبوتر پر بزن بور كالج كوه                    اته پيغــوم دارمه م دلبر بو

اگه باخته هيچي و ره نو                      وره جيف دستمال بيرو برو

ترجمه: كبوتر پرواز كن به كوه كالج برو- پيغامي دارم كه به دلبرم برسان.

اگر دلبرم خوابيده است هيچ چيز به او نگو- دستمال را از جيب او بردار و بيا.

امسال دب دكر ده دستمال چارقت            م يار سر اينگو بورده زيارت

ناتل آقـــا ره كنـــــه عــدالت             وره پِر بكوشه مار بوه راحت          

                                  _______________

خداوندا م دل غم بييته                 علف صحرا ره شبنم بييته

الهي من بووم علف صحرا            گو و گوسفند هكنن م ره چرا

                                  _______________

ترجمه: خدايا دلم را غم فرا گرفته است و علف صحرا را شبنم فرا گرفته است.

خدايا كاش من علف صحرا شوم- تا گاو و گوسفند مرا چرا كنند

كيجا جـــان ت سره لوتي بيته ساز              همه كفل بونه من بيمه سرباز

خداوندا، قسم دمبه حضرت عباس              م تن نشـــوئه لباس ســرباز

ترجمه: كيجا! در حياط منزل تو مطرب ساز را آغاز كرد- همه كفيل (معاف) اما من سرباز شده‌ام. خداوندا به حضرت عباس قسمت مي‌دهم كه لباس سربازي بر تنم نپوشي.

ستاره مشـــت هكــرده آسمون                    كيجا فرش هكـــرده پشته ايوون

اته دس تش دارنه اته دس غليون                   عجب دعوت هكرده شنه ميهمون

ترجمه: آسمون لبريز از ستاره شده است- كيجا (دختر) ايوان منزل خود را فرش كرده است.

با يك دست آتش و با دست ديگر غليان دارد- عجب از ميهمان‌هاي خود پذيرايي كرده است.

پدر خوب است و مادر نازنين          بـرادر ميوه روي زمين

جوانـان قدر يكديگر بدانيــم          مكان آخرين زير زمين

  • ترانه‌هاي كودكان

بچامه جان بچامه

سردم است، سردم است

علي ترك خر زامه

من خواهرزاده علي ترك هستم

تفنگ تش بدامه

تيري از تفنگ شليك كردم

كوتر رم هدامه

كبوترها را فراري دادم

كوتر بورده خال سر

كبوتر بر بالاي درخت رفت

كزليك بزو نال سر

و بر ايوان منزل مدفوع خود را ريخت

خاك به كيچك مار سر

خاك بر سر مادر خوانده

كچيك مار برمه كنه

مادر خوانده گريه مي‌كند

گته مار خّنه كنه

و مادر واقعي خنده مي‌كند

برمه نكن شومه آمل

گريه نكن به آمل مي‌روم

چارقت گيرمه گلاكل

و برايت روسري قشنگ مي‌خرم

سراينگن و بن بپّر

آنگاه روسري را بر سرت بگذار و خوشحال باش

حسن و حسين برادرند

هر دو به جنگ لشكرند

از آسمان تير آمد

شـخ شخ شمشــير آمد

آن امام را كشتند                              در كربـــلا گذاشـــتند

                              **********************

رفتيم به سوي صحرا

ديديم جوان تنها

گفتيم جوان تو كيستي

گفتـــه جــوان حيدر

گفتيم چي داري در بغل

گفته كتاب خوش غزل

گفتيم بخوان ما گوش كنيم:

 

بسمي بسمي در آمد

بوي محمد آمد

محمد در نمازه

نمـازه آن درازه

صل علي محمد(ص)

صلوات بر محمد

                                  _______________

اما هسمي سه خواخر

ما سه خواهر هستيم كه

سر اينگومي سه چادر

كه چادر بر سر كرده‌ايم

انـــّه بونـــّي تا آمل

و تا آمل رفته‌ايم

آمـــــل او بن داشته

آب آمل عميق بود

زيور گلوبن داشته

زيور گلوبندي داشته است

زيور تن شلوار

و لباس‌هاي تن زيور

بالا، پايين قلمكار

زيبا و قشنگ بود

ها سگ سگ و ها كيش، كيش

 

گوز به عليجان ريش

....... بر ريش عليجان باد

علي جان دوش فيه

او بر دوش خود فيه

رخ رخ كنه شه شيه

گذاشته و صدا كنان در حال رفتن بود

همه گتنه وه كيه

همه ميگفتند كه او كيست

زيور گته مه شيه

زيور مي‌گفت كه او شوهر من است

م پلاي خرشيه

مثل خوشت پلوي من است

م مجمع او هاشيه

آب درون مجمع من است

گته مار خّنه كنه

و مادر واقعي خنده مي‌كند

برمه نكن شومه آمل

گريه نكن به آمل مي‌روم

چارقت گيرمه گلاكل

و برايت روسري قشنگ مي‌خرم

سراينگن و بن بپّر

آنگاه روسري را بر سرت بگذار و خوشحال باش

حسن و حسين برادرند

هر دو به جنگ لشكرند

از آسمان تير آمد

شـخ شخ شمشــير آمد

آن امام را كشتند                                 در كربـــلا گذاشـــتند

                              **********************

رفتيم به سوي صحرا

ديديم جوان تنها

گفتيم جوان تو كيستي

گفتـــه جــوان حيدر

گفتيم چي داري در بغل

گفته كتاب خوش غزل

گفتيم بخوان ما گوش كنيم:

 

بسمي بسمي در آمد

بوي محمد آمد

محمد در نمازه

نمـازه آن درازه

صل علي محمد(ص)

صلوات بر محمد

                                  _______________

حسينقلي هاي هاي                  حسينقلي هاي هاي

مِ‌گو رِ ندي نا نا                      گاو مرا ندي نه نه

مِ‌ گو بوردهِ تِ لته                    گاو من به زمين كشاورزي تو رفته است

ميز محمد در هكرده                 ميرزا محمد گاو مرا بيرون كرده است

پس پسي، تِ ريكاي عروسي      عروسي پسرت

                                  _______________

وارش وارنه تيم تيم                باران آهسته مي‌بارد

ليلا دايــنه انار تيم                   ليلا دانه‌هاي انار را در داخل غار مي‌گذارد

دكنـــه غاز بتيــم                  درون شكم غاز نهاده است

غازك فرار هكرده                  غاز فرار كرده است

ايزده قرار هكرده                   و در ايزده قرار گرفت

غازك بورده بوم لو                غاز كنار بام رفت

مرغنه هكرده حوض لو         و در كنار حوض تخم كرده است

آي زن برار آي زن برار        آي برادر زن

ته در زن و مِ سوزن             سوزن تو و سوزن من

عسل كلاه سَره زن             درپوش ظرف عسلي را بگذار

مِ برار گتِ گپ زن           برادرم درشت حرف زن است

ده شاهي پيدا هكن           ده شاهي پيدا كن

مِ چايي تنخا هكن           و بهاي چايي من قرار ده

اين درِ واكن سليمون

اون در واكن سليمون

قالي را بكش تا ايوون

دور قالي كبودِ

اسم دايي محمودِ

                                  _______________

اين ورخنه رِ فرشِ‌كمه

اون ورِ‌خنه فرش كمه

ميون زغال تش كمه

مِ برار جان زن خوانه

عمه سليمه خوانه

بلند گيسه خوانه

ماشين پر كنم از فرش قالي                 برم اما رضا چاي تو خالي

برم اما رضــــا پابوس آقا                    زيارت بكنم گلدسته‌ها را

زيارت مي‌كنم امام رضا را                    قبله رو به رو خانه خدا را

اگر از ديدگانم خون بباره                   به خواب بينم شهيد كربلا را

                                  _______________

دم سربازخانه من كاري دارم                ميون سربازا براري دارم

ميان ســـــربازا قدش بلنده               ميون ابروهاش خالي كمند[1]



1 – رجوع شود به مقاله ي نگاهي به اشعار طبري نيمايوشيج، ادبستان مقاله ي شعر به گويش مازندراني و سير تطور آن، غلامرضا كبيري، ص 105 تا 137، چاپ در اباختر 2 جلد 1، ادبيات شفاهي مازندران، محمود جواديان كوتنايي، ص 70-150 و عظيمي، محمد، روجا.

[1] - ترانه‌هاي محلي كودكان از افواه مردم ايزده در سال‌هاي دبيرستاني شنيده و يادداشت كرده بودم.

 
مٲخذ : کتاب ایزده        نوشته اباصلت بینایی
 
ليست مطالب
معرفي
آشنايي با يك شاعر
ياد ايام
چند ترانه محلي
چند ضرب‌المثل
افسانه‌ها
معرفي كتاب
 



حق انتشار اطلاعات براى شهردارى ایزدشهر محفوظ است 1388 _ 1385

Designed & Powered by : armitaweb.com